Պետական կառավարման ձևը որոշում է բարձրագույն պետական մարմինների կազմակերպումը, դրանց ձևավորման կարգը, տևողությունը և իրավասությունը։ Սա պետության բոլոր մարմինների կազմակերպման և փոխգործակցության միջոց է։
Միապետություն
Միապետությունը կառավարման մի ձև է, որի օրոք բարձրագույն պետական իշխանությունը ցմահ պատկանում է պետության ղեկավարին՝ միապետին, որը ժառանգաբար զբաղեցնում է գահը և բնակչության առջև պատասխանատվություն չի կրում։ Միապետության առանձնահատկություններից է այն, որ միակ պետության ղեկավարը միապետն է, իշխանությունը փոխանցվում է ժառանգաբար, միապետը իրավաբանորեն անպատասխանատու է, միապետին հնարավոր չէ հեռացնել իշխանությունից։
Միապետության տեսակները
Բացարձակ միապետություն (անսահմանափակ) պետություն է, որում միապետը երկրի միակ գերագույն մարմինն է, և նրա ձեռքերում է կենտրոնացած պետական իշխանության ամբողջությունը։ Այդպիսի երկրներ եմ ԱՄԷ֊ն, Օմանը, Քաթարը և այլն։
Սահմանափակ միապետությունը մի պետություն է, որում, բացի միապետից, կան նաև պետական իշխանության այլ մարմիններ, որոնք նրա համար պատասխանատվություն չեն կրում, և պետական իշխանությունը ցրվում է բոլոր բարձրագույն իշխանությունների միջև, միապետի իշխանությունը սահմանափակված է հատուկ ակտի (Սահմանադրության) կամ ավանդույթի հիման վրա։ Իր հերթին, սահմանափակ միապետությունը բաժանվում է.
- Բառացի-ներկայացուցչական միապետություն
- Սահմանադրական միապետություն
- Դուալիստական միապետություն
- Խորհրդարանական միապետություն
Հանրապետություն
Հանրապետությունը կառավարման ձև է, որի ժամանակ պետական իշխանության բարձրագույն մարմիններն ընտրվում են ժողովրդի կողմից, կամ ձևավորվում են հատուկ ներկայացուցչական հաստատությունների կողմից սահմանված ժամկետով և ամբողջ պատասխանատվություն են կրում ընտրողների առջև։
Հանրապետությունների տեսակները
Նախագահական հանրապետությունը պետություն է որտեղ, պետության ղեկավարի և կառավարության ղեկավարի լիազորությունները միաժամանակ միավորվում են պառլամենտարիզմի հետ միասին։ Կառավարությունը ձևավորում և լուծարում է անձամբ նախագահը, խորհրդարանն ընդ որում կառավարության վրա որևէ նշանակալի ազդեցություն ունենալ չի կարող։ Այդպիսի երկրներ են ԱՄՆ֊ն, Էկվադորը և այլն։
Խորհրդարանական հանրապետությունը պետություն է, որի գերագույն դերը հասարակական կյանքի կազմակերպման մեջ պատկանում է խորհրդարանին։ Խորհրդարանը ձևավորում է կառավարություն և իրավունք ունի ցանկացած պահի ազատել նրան։ Նման պետությունում նախագահը չունի որևէ էական լիազորություններ։ Այդպիսի երկրներ են Իսրայելը, Հունաստանը, Գերմանիան, Հայաստանը։
Կիսանախագահական համակարգ
Կառավարման նման ձև ունեցող պետություններում նախագահական ուժեղ իշխանությունը միաժամանակ զուգորդվում է խորհրդարանի վերահսկողության արդյունավետ միջոցների առկայության պարագայում՝ ի դեմս գործադիր իշխանության գործունեության, որը ձևավորվում է նախագահի կողմից՝ խորհրդարանի պարտադիր մասնակցությամբ։ Այսպիսով, կառավարությունը պատասխանատու է և՛ նախագահի, և՛ երկրի խորհրդարանի առջև։ Այդպիսի երկրներ են Ռուսաստանը, Ուկրաինան, Պորտուգալիան, Ֆրանսիան։
Մելինե Մարտիրոսյան 