Կրակատաուն կղզի և գործող հրաբուխ է Ինդոնեզիայում, Զոնդյան նեղուցում, Ճավա և Սումատրա կղզիների միջև։ Կրակատաուի առավել նշանավոր ժայթքումները տեղի ունեցան 1883 թվականի օգոստոսի 26-27-ին, որոնք գրանցվեցին պատմության ամենաուժեղ հրաբխային իրադարձությունների շարքում: Հրաբխային պայթյունավտանգության ինդեքսով գնահատվում էր 6, ժայթքումը համարժեք էր 200 մեգատոն տրոտիլի, մոտ 13,000 անգամ ավելի էր քան «Փոքրիկ տղա» ռումբի ուժգնությունը, ինչը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ավերեց Հիրոսիման Ճապոնիայում, և այն չորս անգամ գերազանցեց ցար Բոմբայի ուժգնությանը, ինչը երբևէ գործարկված ամենահզոր միջուկային սարքն էր։ Պայթյունը լսվեց 3600 կմ հեռավորության վրա Ալիս Սպրինգում (Ավստրալիա) և Մավրիկիոսի մոտակայքում գտնվող Ռոդրիգես կղզում ՝ 4780 կմ դեպի արևմուտք: Կրակատոայի մերձակայքում ավերվեց 165 գյուղ և քաղաք, 132-ը լուրջ վնասվեցին: Առնվազն 36․417 մարդ զոհվեց, և շատ ավելի շատ մարդիկ վիրավորվեցին այդ պայթյունին հաջորդած ցունամիներից: Ժայթքումը ոչնչացրեց Կրակատաու կղզու երկու երրորդը: Չնայած հրաբխի շուրջ սեյսմիկ ակտիվությունը բուռն էր 1883 թվականի կատալիզմիկ ժայթքումին նախորդող տարիներին, մի շարք ավելի փոքր ժայթքումներ սկսվեցին 1883 թ.-ի մայիսի 20-ին: Հրաբուխը դուրս նետեց հսկայական քանակությամբ գոլորշի և մոխիր, ինչը տևեց մինչև օգոստոսի վերջ: Օգոստոսի 27-ին չորս հսկայական պայթյունների շարքը գրեթե ամբողջությամբ ոչնչացրեց կղզին: Երրորդ պայթյունը ամենաուժեղն էր։ Այդ պայթյունի ճնշման ալիքը գրանցվել է աշխարհի տարբեր բարոգրաֆների վրա: Մի քանի բարոգրաֆներ հինգ օրվա ընթացքում գրանցել են ալիքը յոթ անգամ։ Ալիքը երեքուկես անգամ կլորացրեց երկրագունդը: Պայթյունի ձայնն այնքան ուժեղ էր, որ եթե ինչ-որ մեկը 16 կիլոմետր հեռավորության վրա լիներ, նրանք կխլանային: Պիրոկլաստիկ հոսքերը, հրաբխային մոխիրը և ցունամին համատեղ աղետալի ազդեցություն ունեցան տարածաշրջանում և ամբողջ աշխարհում: Նիդեռլանդների իշխանությունների կողմից արձանագրված զոհերի թիվը 36․417 էր, չնայած որոշ աղբյուրների գնահատմամբ ՝ ավելի քան 120․000: Հյուսիսային կիսագնդում ամռան ջերմաստիճանը ժայթքումին հաջորդող տարվա ընթացքում ընկել է միջինը 0,4 ° C։
1927 թվականից ի վեր ժայթքումների պատճառով նույն տեղում ստեղծվեց նոր կղզի՝ Անակ Կրակատաու անունով, որը Ինդոնեզերեն նշանակում է «Կրակատաուի երեխա»: Պարբերաբար ժայթքումները շարունակվում են 2009, 2010, 2011 և 2012 թվականներին, իսկ 2018-ին`լուրջ փլուզումով:
Մի շարք հետազոտություններ են իրականացվում, որպեսզի պարզեն, թե արդյոք կղզիները ամբողջովին մանրէազերծվել են 1883-ի ժայթքումից, թ հնարավոր է որևէ բան գոյատևել է: Երբ 1884 թվականի մայիսին առաջին հետազոտողները հասան կղզիներ, միակ կենդանի արարածը, որը նրանք գտան, Ռակատայի հարավային կողմում գտնվող ճեղքում եղած սարդն էր:
Մելինե Մարտիրոսյան 